Margir muna eflaust eftir því uppnámi sem varð í lok árs 1986 þegar þáverandi borgarstjóri í Reykjavík, Davíð Oddsson, gerði tilraun til að selja ríkinu Borgarspítalann.  Tilraunin var brotin á bak aftur, en réttum 12 árum síðar keypti ríkið þennan sama spítala sem þá hafði fengið nafnið Sjúkrahús Reykjavíkur.  Hvers vegna þetta var hægt á síðasta áratug en ekki þeim níunda er spurning sem leitað er svara við í doktorsritgerð, sem Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir, stjórnsýslufræðingur, varði hinn 23.maí 2005 við London School of Economics and Political Science (LSE). Ritgerðin ber yfirskriftina “Health Policy and Hospital Mergers: How the impossible became possible”, og er íslenskur titill ritgerðarinnar “Heilbrigðisstefna og sameining sjúkrahúsa: Hvernig það ómögulega varð mögulegt”. Í ritgerðinni fjallar Sigurbjörg um pólitík heilbrigðis- og spítalamála í Reykjavík og Lundúnum, en í rannsókn sinni skoðar Sigurbjörg jafnframt ákvörðun um sameiningu tveggja kennslusjúkrahúsa í miðborg Lundúna árið 1993, þ.e. um sameiningu St. Thomas´ og Guy´s Hospitals, sem í pólitísku tilliti átti margt sameiginlegt með íslenska tilvikinu.  Í báðum tilvikum var litið svo á að það væri pólitískt ógerlegt að taka ákvörðun um sameiningu þessara sjúkrahúsa vegna langvarandi og mikillar andstöðu starfsmanna, einkum lækna. 

Tilgangur rannsóknarinnar var að varpa ljósi á það hvernig ríkisstjórnir móta heilbrigðiskerfið með ákvörðunum sínum og hvernig þessar ákvarðanir eru teknar.  Með samanburði á sögulegum og pólitískum aðdraganda þessara ákvarðana eru dregnir fram þættir sem skýra hvers vegna það var hægt að taka þessar ákvarðanir á tíunda áratugnum en ekki þeim níunda.  Athyglin beinist einkum að samskiptum ríkisvaldsins og sjúkrahúsanna sem að mestu snérust um efnahagslegar aðhaldsaðgerðir ríkisins frá lokum áttunda áratugarins og fram á miðjan þann tíunda, og hvernig sífellt hertari aðgerðir kölluðu fram afdrifaríkar breytingar innan sjúkrahúsþjónustunnar. 

Í rannsókninni er stuðst við nýlegar kenningar í stjórnmálafræði sem skýra meiriháttar stefnubreytingar í málefnum hins opinbera, þar sem meðal annars er lögð áhersla á breyttar hugmyndir í stjórnun, hlutverk einstaklinga og það hvernig einstaka stjórnmálamenn geta fengið aukið svigrúm til athafna og þar með til að taka umdeildar ákvarðanir mitt í átökum stríðandi fylkinga.  Ritgerðin er í níu köflum og hafa meginkaflarnir að geyma ítarlega frásögn og greiningu á framvindu mála í Lundúnum og Reykjavík árin fyrir sameiningarnar þar sem einstaklingar sem að málinu komu með afgerandi hætti eru nafngreindir og hlutverk þeirra skýrð.  Tekin voru tæplega eitthundrað viðtöl við rúmlega sextíu stjórnmálamenn, háttsetta embættismenn, stjórnendur og fagfólk í Bretlandi og á Íslandi á árunum 2001 til 2003. 

Um helstu niðurstöður segir í úrdrætti ritgerðarinnar m.a.:
“The research concludes that in both cases the merger decisions in the 1990s are best understood as resulting from a confluence of three main factors: 1) weakening cohesion inside the health care arenas; 2) national governments with a long-term hold on power providing an opportunity to consolidate political authority and will through which the wider context of the reform agenda was adopted, 3) the prolonged continuity of executive forces in the governments providing specific political actors with scope for action.  In bringing these factors together, ideas which had once united and divided groups of actors in the health care arenas and caused fragmentations in the old order, became glue to the new structure. 

Theoretical interpretations of the findings suggest that public policies “happen”, as opposed to being made.  The merger decisions can be seen more as indicative of past development within the health care systems than as directive themselves.  Political interventions, however, changed the balance between groups of actors in the systems resulting in strengthening of influence of particular groups of actors, who now possess ever greater control over where, how, when, how much and at what price medical services are provided.”

Þetta er fyrsta rannsóknin á Íslandi þar sem athyglinni er sérstaklega beint að stjórnsýslu heilbrigðismála, en umræða um heilbrigðismál á Íslandi hefur annars einkennst mjög af læknisfræðilegri orðræðu.  Rannsóknin gefur stjórnmálamönnum og embættismönnum hins vegar tæki í hendur til þess að ræða heilbrigðismál frá sjónarhóli stjórnsýslunnar og þar með sérstaka nálgun til þess að skoða heildarmyndina við mótun og framkvæmd heilbrigðisstefnu. 

Auk þessa hefur ritgerðin að geyma innsýn inn í sögulega þróun sjúkrahúsmála í Lundúnum og Reykjavík, fræðilega þekkingu á stefnumótun heilbrigðismála almennt, gagnrýna umfjöllun um þekkt stjórnmálafræðileg skýringalíkön frá Bandaríkjunum og Kanada, og sýnir hvernig þessum líkönum er beitt í rannsóknum við breskar og íslenskar aðstæður.  Þannig er rannsókn Sigurbjargar gagnleg fyrir fræðimenn, kennara og nemendur í félagsvísindum við kennslu og frekari rannsóknir á sviði stjórnmála- og stjórnsýslufræða.

Leiðbeinandi Sigurbjargar var Julian Le Grand, prófessor í Health and Social Policy við LSE sem jafnframt var, þar til nýlega, nánasti ráðgjafi forsætisráðherra, Tony Blair, í þeim breytingum sem nú standa yfir innan bresku heilbrigðisþjónustunnar.  Þá naut Sigurbjörg einnig ráðgjafar hjá Michael Barzelay, prófessor í Public Management við LSE, og Theodore Marmor, prófessor í Public Policy og Political Science við Yale University í Bandaríkjunum, en þar dvali Sigurbjörg í eitt misseri við rannsóknir og skrif.

            Andmælendur við vörnina voru Rudolf Klein, prófessor í Social Policy við Bath University  í Englandi og höfundur bókarinnar “The New Politics of the NHS (British National Health Service)” og Jean de Kervasdoué, prófessor í hagfræði og stjórnun við Conservatoire National des Arts et Métiers í París, fyrrum ráðherra og yfirmaður sjúkrahúsmála í Frakklandi.

Ritgerðin og rannsóknirnar sem hún byggir á fékk afar góða dóma og var að lokinni vörn samþykk án breytinga (distinction), en einungis um og innan við 10% doktorsritgerða hjá LSE ná því marki.

Ritgerðin hefur nú verið gefin út hjá Háskólaútgáfunni í Reykjavík og fæst hjá Bóksölu Stúdenta og fleiri bókabúðum.